Hiroshima, chúng ta đều biết là thành phố đầu tiên hứng chịu thảm họa nguyên từ gây ra từ chiến tranh. Hằng năm ngày 6 tháng Tám người dân nơi đây lại làm lễ tưởng niệm ngày đau thương kinh hoàng đó. Tháng tám nay 2015 này là kỷ niệm 70 năm, 70 năm là một thời gian dài cho một kiếp người nhưng quá ngắn trong giòng lịch sử. Trong 70 năm đó người Nhật đã tái thiết thành phố này từ những hoang tàn đổ nát thành một thành phố có vẻ rất yên bình, tân tiến và rợp bóng cây xanh. Từ khách sạn chúng tôi chỉ băng qua 1 công viên nhỏ:


Là đến chiếc cầu ngang qua sông Aoi đưa sang công viên Hòa Bình. Trước cầu có 1 trụ đá, tôi không đọc được nên không hiểu ý nghĩa của dòng chữ trên trụ đá này:


Bảo tàng chứng tích A Bomb, từ nhà tôi và cháu đã đồng ý sẽ không vào xem vì biết sẽ không chịu đựng được cảm xúc nặng nề sau khi rời khỏi đó:


Hiroshima Cenotaph, đài tưởng niệm nạn nhân trong thảm họa, thẳng một hàng với ngọn lửa vĩnh cửu và A Bomb Dome, chứng tích duy nhất còn sót lại của một tòa kiến trúc trong phạm vi bom nổ.




Trện chiếc hộp đá đựng bản danh sách các nạn nhân có khắc dòng chữ:

安らかに眠って下さい 過ちは 繰返しませぬから (tiếng Anh: Let all the souls here rest in peace, for [we/they] shall not repeat the error)

Cầu cho các linh hồn nơi đây được yên nghỉ, bởi vì [chúng ta/họ] sẽ không tái lập lại sai lầm.

Chủ từ của câu này [we/they] [chúng ta, họ] không được nêu rõ nên có người cho chủ từ là [họ] tức quy kết lỗi về phía bên kia, có người lại cho chủ từ là [chúng ta] tức chính người Nhật đã gây ra sai lầm. Những đại danh từ thiếu trong câu này đã gây ra tranh cãi rất lớn giữa những người Nhật với nhau.Trước đài tưởng niệm vong linh những người đã mất mạng trong vụ nổ bom nguyên tử đầu tiên của nhân loại tôi cảm thấy chỉ có sự yên lặng mới thích hợp với khung cảnh quanh đây. Người như sẽ sàng hơn, gió như tiếng lay động kỳ bí nào làm dậy lên và thỉnh thoảng tiếng chuông Hòa Bình vang lên như tiếng chuông gọi hồn ai! Không gian như có sự hiện diện vô hình nào đó quẩn quanh....Cảm giác rất lạ

Nhưng đồng thời, trong trí tôi cũng vụt hiện bài sử cận đại rất nhanh: trận đói năm Ất Dậu ở nước ta, thảm sát Nam Kinh bên Tàu, gót ngựa của quân Nhật trên hầu hết vùng Đông Nam Á, trận chiến Trân Châu Cảng. Lịch sử phải là một cuộc ghi chép trung thực cho thế hệ sau học hỏi hầu rút kinh nghiệm để mà: WE SHALL NOT REPEAT THE ERROR!

Một bàn tay không bao giờ vỗ lên thành tiếng!

Tôi không phải người Nhật cũng không là người Mỹ. Theo tôi, chủ từ phải là WE. WE không chỉ riêng người Mỹ, không chỉ người Nhật. Mà WE đây là BẠN, là TÔI, là ANH, là NÓ, là những người đang sống đang thở trên trái đất này cần nhớ thảm trạng Hiroshima để cùng nhau tránh cho lỗi lầm kinh khủng này không bao giờ lập lại!